پزشکان در خط اول حمایت از زنان قربانی خشونت خانگی

دکتر سیمین کاظمی

سیستم درمانی، می تواند از ازکان برنامه حمایت از زنان قربانی خشونت خانگی باشد. در بسیاری از موارد، ضرب و جرح زنان قربانی را راهی بیمارستان و اورژانس می کند. اما در سیستم بهداشتی و درمانی ایران، راهکار یا پروتکلی برای چگونگی برخورد با زن قربانی خشونت (غیر از زنان باردار که آن هم عمدتا معطوف به سلامت جنین است) ، تدوین نشده است  و نقش پزشک و بیمارستان فقط به درمان آثار ضرب و جرح خلاصه می شود. پزشکان مشکلات خانوادگی را به خودشان مربوط نمی دانند و به نظرشان پزشک “واقعی” به این نوع مشکلات نمی پردازد.  به طور کلی مداخله در خشونت خانگی خارج از حوزه وظایف و اختیارات پزشک به شمار می آید. در واقع، برای برخورد با چنین موقعیت هایی نه آموزشی وجود دارد ، نه تدبیری از قبل اندیشیده شده و نه مرکزی برای هدایت قربانی به آنجا وجود دارد . از سوی دیگر بسیاری از پزشکان، تحت تأثیر آموزه های فرهنگی حاکم، ترجیح می دهند وارد دعواهای معروف به “زن و شوهری” که دربردارنده معانی همچون حریم خصوصی و مسایل شخصی افراد است، نشوند. چنین رویکردی به زنان در برخی کشورهای دیگر نیز رایج است.

سازمان بهداشت جهانی مسائل زیر را درمورد نحوه برخورد سیستم درمانی با قربانیان زن برشمرده است:

  • پرسنل بهداشتی ممکن است در نتیجه تسهیلات ناکافی و سیستم ارجاع ناکارآمد، احساس بی کفایتی، نداشتن قدرت و انزوا داشته باشند.
  • اعتقادات فرهنگی از قبیل اینکه خشونت توسط همسر یا پارتنر یک مسأله خانوادگی و خصوصی است.
  • برخی اعتقادات در مورد قربانیان، نظیر اینکه قربانیان به خشونت دامن می زنند یا محرک خشونت هستند و یا اینکه زنان قادرند با تغییر رفتارشان، خشونت را متوقف کنند.

در یک برنامه پیشگیری از خشونت علیه زنان نیز، به مشکلات بخش درمان اشاره شده است: «همچون پلیس و سیستم قضایی، پزشکان نیز ممکن است در خصوص خشونتهای خانگی دچار خطا شوند. برای مثال پزشکان ممکن است در صداقت زنان، در مورد میزان خشونت، دچار تردید شوند. همچون سایر سازمان ها پزشکان نیز نیازمند به آموزش و حساس سازی در زمینه شناسایی علایم خشونت خانگی و ارائه کمک های پزشکی مناسب هستند.»

رویکرد «گروه پزشکی بین المللی» که یک سازمان غیردولتی و داوطلبانه است به مسأله خشونت علیه زنان، یک رویکرد قابل توجه است. این سازمان درباره مسأله خشونت مبتنی بر جنسیت، رویکرد جامع و کل نگر را اتخاذ نموده، بنابراین تنها به جسمی و روانی زن قربانی خشونت اکتفا نمی کند، بلکه با آموزش جامعه و کمک رسانی در این خصوص درصدد است از بروز چنین مواردی در آینده پیشگیری کند.

در ایران، با توجه به میزان بالای خشونت فیزیکی علیه زنان که در بسیاری از مطالعات بیش از بیست درصد بوده، و مراجعه بسیاری از این زنان به اورژانس ها و درمانگاهها، لازم است سیستم درمانی نیز متعهد به حمایت از زنان قربانی خشونت خانگی گردد و با تدوین برنامه ای در این خصوص، نقش پراهمیت خود را به درستی ایفاء نماید. در برنامه های حمایت از زنان قربانی خشونت خانگی که در برخی کشورها اجرا می شود، برای سیستم درمانی و پزشکان و پرسنل درمان نقش ها و وظایف مختلفی تعیین شده است که فقط منحصر به درمان صدمات جسمی نیست. سیستم درمانی نقش اش در شناسایی قربانیان خشونت خانگی و ثبت نام و پیگیری وضعیت قربانی است. در واقع سیستم بهداشتی درمانی با شبکه گسترده ای از مراکز بهداشتی و بیمارستان ها در کشور، نقش محوری در شناسایی قربانین خشونت خانگی ایفاء می کند. مطابق این برنامه ها، پزشک در برخورد با زن قربانی خشونت فیزیکی، علاوه بر اقدامات معمول (گرفتن شرح حال کامل، معاینه بالینی و درمان صدمات) لازم است موارد زیر را رعایت کند:

  • ارزیابی جزییات خشونت فعلی و قبلی
  • ارجاع و هماهنگی با سایر مراکز درمانی و حمایتی
  • حمایت عاطفی شامل محرمانه بودن موضوع، هدایت کردن همراه بیمار (پارتنر یا همسر قربانی) به بیرون از اتاق، گوش دادن به حرفهای زن قربانی با دقت و توجه، اطمینان دادن به قربانی در مورد اینکه خشونت تقصیر او نبوده و احساس شرم، عصبانیت، ترس و افسردگی واکنش های نرمال به سوء استفاده و خشونت هستند.

سایر اقدامات هم شامل فراهم کردن اطلاعات و شماره تلفن های مراکز و نهادهای حمایتی محلی، مثل پناهگاهها، گروه‌های حمایتی و سرویس‌های قانونی؛ پرسش و تحقیق درباره سلامت کودکان و خانواده قربانی؛ کمک به قربانی برای پیدا کردن بهترین راههای ممکن برای ایمن ماندن؛ صحبت کردن با قربانی در مورد اینکه کتک خوردن حق او نیست؛ زمان بندی برای فالوآپ مشکل قربانی.

پایان کلام اینکه، رویکرد حمایتی وزارت بهداشت در کنار دستگاه های دیگری مثل دستگاه قضایی، پلیس، بهزیستی، پزشکی قانونی و سمن ها می تواند نقش برجسته و مهمی در کمک به زنان قربانی خشونت خانگی فیزیکی داشته باشد.

* این مطلب پیش تر در کانال تلگرام دکتر سیمین کاظمی منتشر شده است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *